پروتکل استاندارد ترمیم کلاس V با کامپوزیت: حساسیت، ایزولاسیون و انتخاب ماده

ترمیم‌های کلاس V یکی از چالش‌برانگیزترین و در عین حال رایج‌ترین کارهای روزمره در دندانپزشکی ترمیمی هستند. شاید شما هم تجربه داشته باشید که یک ترمیم کلاس V انجام داده‌اید که چند ماه بعد افتاده، یا بیمار با شکایت از حساسیت شدید برگشته، یا رنگ ترمیم زود تغییر کرده است. این تجربه‌ها نه تنها برای بیمار ناراحت‌کننده است، بلکه برای ما دندانپزشکان هم مایه نگرانی و سوال است که چرا با وجود دقت، این مشکلات پیش می‌آید.

واقعیت این است که ترمیم‌های کلاس V چندین چالش منحصر به فرد دارند که باعث می‌شود نرخ شکست آنها بالاتر از سایر ترمیم‌ها باشد. موقعیت آناتومیک (نزدیک لثه)، دسترسی محدود، کنترل رطوبت دشوار، باندینگ به سمنتوم و دنتین ریشه، نیروهای فلکشورال، و حساسیت شدید بیمار همگی این کار را پیچیده می‌کنند.

اما خوشبختانه، با درک صحیح از این چالش‌ها، انتخاب مواد مناسب، و رعایت دقیق پروتکل استاندارد، می‌توانیم نرخ موفقیت را به طور قابل توجهی افزایش دهیم. در این مقاله می‌خواهیم یک پروتکل کامل و عملی برای ترمیم کلاس V ارائه دهیم که شامل همه جنبه‌ها از ارزیابی اولیه تا مدیریت حساسیت، تکنیک‌های ایزولاسیون، انتخاب ماده، و نکات کلیدی برای موفقیت می‌شود. هدف این است که در پایان این مقاله، شما بتوانید با اطمینان کامل ترمیم‌های کلاس V را انجام دهید که سال‌ها دوام بیاورند و بیمار راضی باشد.

درک ضایعات کلاس V: انواع و اتیولوژی

قبل از شروع ترمیم، باید بفهمیم با چه نوع ضایعه‌ای طرف هستیم چون نوع ضایعه، رویکرد ما را تعیین می‌کند.

انواع ضایعات کلاس V

۱. ضایعات غیر کاریوس (NCCL)

این ضایعات بدون دخالت باکتری ایجاد می‌شوند:

ابریژن (Abrasion):

• علت: مسواک زدن نادرست با فشار زیاد
• شکل: U-shaped یا V-shaped، معمولاً در سطح باکال/لابیال
• سطح: صاف و براق (polished)
• عمق: معمولاً کم تا متوسط
• مکان: بیشتر در کنین‌ها و پرمولرها

اروژن (Erosion):

• علت: اسیدهای دهانی (رفلاکس، نوشابه، آب میوه، استفراغ مکرر)
• شکل: کاسه‌ای (saucer-shaped)، وسیع اما کم‌عمق
• سطح: صاف و براق
• مکان: معمولاً سطح لینگوال دندان‌های قدامی فوقانی

ابفرکشن (Abfraction):

• علت: استرس و فلکشور دندان تحت نیروهای اکلوزال
• شکل: V-shaped تیز، wedge-shaped
• عمق: می‌تواند خیلی عمیق باشد
• مکان: ناحیه fulcrum (محور خمش) دندان
• همراه: اغلب با فاست‌های اکلوزال همراه است

واقعیت بالینی: بیشتر ضایعات کلاس V، ترکیبی از این سه عامل هستند. مثلاً ابفرکشن + ابریژن یا اروژن + ابریژن.

۲. پوسیدگی کلاس V (Root Caries)

• علت: باکتری + رسشن لثه
• شکل: نامنظم، معمولاً زیر لبه لثه شروع می‌شود
• بافت: نرم، قابل برداشت
• رنگ: قهوه‌ای، زرد، یا مشکی
• پیشرفت: کند اما گسترده

۳. رسشن لثه با عاج حساس

• بدون ضایعه کاویتی
• فقط سطح ریشه اکسپوز شده
• حساسیت شدید به سرما، شیرین، مسواک

اهمیت تشخیص صحیح

تشخیص نوع ضایعه مهم است چون:

• نوع آماده‌سازی را تعیین می‌کند (minimal invasive یا برداشتن کاریس)
• ماده مناسب را مشخص می‌کند
• نیاز به مدیریت علل زمینه‌ای (برکسیسم، اسید، تکنیک مسواک)
• پیش‌بینی موفقیت را متفاوت می‌کند

چالش‌های خاص ترمیم کلاس V

چرا این ترمیم‌ها این قدر چالش‌برانگیز هستند؟

چالش ۱: کنترل رطوبت بسیار دشوار

ناحیه سرویکال:

• نزدیک به لبه لثه است
• مایع جینژیوال (crevicular fluid) مدام ترشح می‌شود
• بزاق به راحتی جمع می‌شود
• زبان و گونه مانع دسترسی هستند

نتیجه: حتی کمی رطوبت می‌تواند باندینگ را خراب کند.

چالش ۲: باندینگ به سمنتوم/دنتین ریشه

در ضایعات کلاس V معمولاً با سه سطح طرف هستیم:

• مینا (در بالا): باندینگ قوی و قابل اعتماد
• دنتین (در وسط): باندینگ خوب اما کمتر از مینا
• سمنتوم/دنتین ریشه (در پایین): باندینگ ضعیف‌ترین

سمنتوم ریشه:

• ساختار ضعیف‌تر دارد
• کلاژن بیشتر، mineralization کمتر
• باند به آن از مینا و دنتین کرونال ضعیف‌تر است

چالش ۳: نیروهای فلکشورال (Flexural Stress)

دندان‌ها تحت نیروهای اکلوزال، کمی خم می‌شوند. این فلکشن در ناحیه سرویکال حداکثر است و استرس کششی و فشاری ایجاد می‌کند که می‌تواند:

• باند را بشکند
• ترمیم را از دندان جدا کند
• ترمیم را بشکند (به خصوص در ضایعات V-shaped عمیق)

چالش ۴: حساسیت شدید بیمار

ضایعات کلاس V معمولاً با حساسیت زیاد همراه هستند:

• عاج اکسپوز شده
• توبول‌های دنتینی باز
• نزدیکی به پالپ در برخی موارد

این حساسیت:

• انجام کار را سخت می‌کند
• گاهی حتی با بی‌حسی هم ناراحتی دارند
• بعد از ترمیم ممکن است ادامه یابد

چالش ۵: دسترسی و دید محدود

به خصوص در دندان‌های خلفی:

• دسترسی برای آماده‌سازی دشوار است
• دید مستقیم محدود است
• قرار دادن matrix و wedge سخت است
• کنترل رطوبت بسیار دشوار است

مدیریت حساسیت: قبل، حین و بعد از ترمیم

حساسیت یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بیمار و دندانپزشک است.

ارزیابی حساسیت قبل از کار

سوالات از بیمار:

• حساسیت به سرما، گرما، شیرین؟
• شدت: خفیف، متوسط، شدید؟
• مدت: چند ثانیه یا ممتد؟
• فاکتور تشدیدکننده: مسواک، غذا، هوای سرد؟

تست‌های بالینی:

• تست سرما (اسپری یا یخ)
• تست هوا (air blast)
• تست لمس با explorer
• تست پرکاشن

درجه‌بندی:

• خفیف: فقط با محرک قوی (یخ، هوا)
• متوسط: با محرک معمولی (آب سرد، غذا)
• شدید: حتی با لمس یا بدون محرک

کاهش حساسیت قبل از ترمیم

اگر حساسیت شدید است، بهتر است قبل از ترمیم، چند روز یا هفته دسنسیتایز کنید:

۱. خمیردندان ضد حساسیت:

• حاوی پتاسیم نیترات یا آرژنین
• ۲-۴ هفته استفاده روزانه
• یا اعمال مستقیم روی ضایعه با انگشت چند بار در روز

۲. ورنیش فلوراید:

• اعمال در مطب
• ۲-۳ جلسه با فاصله یک هفته
• موثر برای حساسیت خفیف تا متوسط

۳. دسنسیتایزرهای حرفه‌ای:

• Gluma Desensitizer: حاوی HEMA و glutaraldehyde
• MI Paste Plus: حاوی کلسیم، فسفات و فلوراید
• BISCO’s ProtectSens: فیلم محافظ روی دنتین

۴. لیزر کم‌توان:

• در برخی موارد موثر است
• نیاز به چند جلسه دارد

کاهش حساسیت حین کار

۱. بی‌حسی مناسب:

• ژل لیدوکائین ۲-۵٪ روی سطح برای ۲-۳ دقیقه
• تزریق infiltration یا block اگر لازم باشد
• گاهی بدون بی‌حسی هم می‌توان کار کرد اگر بیمار تحمل داشته باشد

۲. آماده‌سازی محتاطانه:

• فرزهای تیز استفاده کنید
• دور پایین (اگر ممکن است)
• خنک‌کاری مناسب با آب
• فشار ملایم
• زمان کوتاه

۳. استفاده از دسنسیتایزر بلافاصله بعد از آماده‌سازی:

• Gluma Desensitizer روی دنتین برای ۳۰-۶۰ ثانیه
• بعد شستشو و ادامه کار

۴. استفاده از لاینر یا بیس در حفره‌های عمیق:

• کلسیم هیدروکساید
• یا RMGI به عنوان بیس

مدیریت حساسیت بعد از ترمیم

اگر بیمار بعد از ترمیم حساسیت دارد:

حساسیت خفیف (چند روز):

• طبیعی است و معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود
• خمیردندان ضد حساسیت
• اجتناب از محرک‌ها

حساسیت متوسط (۱-۲ هفته):

• ورنیش فلوراید روی ترمیم
• دسنسیتایزر حرفه‌ای
• پیگیری بعد از ۲ هفته

حساسیت شدید (بیش از ۲ هفته):

• بررسی اکلوژن (شاید ترمیم بلند است)
• بررسی میکرولیکیج (شاید باندینگ ضعیف است)
• در موارد شدید: ممکن است نیاز به تعویض ترمیم یا حتی درمان ریشه باشد

تکنیک‌های ایزولاسیون: کلید موفقیت

کنترل رطوبت شاید مهم‌ترین فاکتور موفقیت در ترمیم کلاس V باشد.

روش ۱: رابردام (Rubber Dam) – ایده‌آل

مزایا:

• بهترین ایزولاسیون ممکن
• کنترل ۱۰۰٪ رطوبت
• دسترسی عالی
• راحتی کار

چالش‌ها:

• در نواحی سرویکال زیرلثه‌ای دشوار است
• نیاز به تجربه و مهارت
• زمان‌بر است (setup)
• برخی بیماران راحت نیستند

تکنیک ویژه برای کلاس V:

• از گیره‌های مخصوص استفاده کنید (clamp numbers: 212, 214 برای پوستریور؛ 212 برای انتریور)
• گاهی نیاز است کمی Gingivectomy کنید یا retraction cord بگذارید
• می‌توانید رابردام را معکوس بگذارید (از سمت سرویکال)

چه زمانی حتماً رابردام؟

• ترمیم‌های چندگانه
• بیمارانی که بزاق زیاد دارند
• کودکان
• زمانی که بالاترین کیفیت می‌خواهید

روش ۲: ایزولاسیون مکانیکی (بدون رابردام)

اگر رابردام امکان‌پذیر نیست، این روش را امتحان کنید:

ترکیب ابزار:

۱. نخ جمع‌کننده لثه (Retraction Cord):

• نخ نازک (000 یا 00) را در شیار لثه‌ای قرار دهید
• ۵-۱۰ دقیقه قبل از کار بگذارید
• لثه را از دندان دور می‌کند
• از نشت مایع جینژیوال جلوگیری می‌کند

نکته: می‌توانید نخ را در محلول Astringent (مثل آلومینیوم کلراید) خیس کنید تا خونریزی را کنترل کند.

۲. Cotton Rolls:

• در سطح باکال: بین گونه و دندان
• در سطح لینگوال: بین زبان و دندان
• هر ۵-۱۰ دقیقه عوض کنید چون خیس می‌شوند

۳. Dry Angles / Dry Tips:

• لوله‌های جاذب رطوبت که در کنار cotton rolls می‌گذارید
• بهتر از cotton roll چون کمتر جا می‌گیرند

۴. Saliva Ejector یا High-Volume Suction:

• ساکشن دائمی
• دستیار با suction کار کند
• نوک suction را نزدیک ولی نه روی محل کار بگذارید

۵. OptraGate یا Cheek Retractor:

• برای دور نگه داشتن گونه و لب
• دسترسی و دید بهتر
• بیمار هم راحت‌تر است

۶. Gingival Barrier:

• مواد light-cure که روی لثه می‌گذارید و سخت می‌کنید
• مثل OpalDam، GingiBarrier
• از نشت خون یا مایع لثه جلوگیری می‌کند
• مفید در ترمیم‌های زیرلثه‌ای

روش ۳: Isolation Combo (ترکیبی)

بهترین نتیجه با ترکیب چند روش:

• Retraction cord + Cotton rolls + Suction
• یا Gingival barrier + Dry angles + Suction

نکات کلیدی ایزولاسیون

۱. قبل از باندینگ، سطح را کاملاً خشک کنید:

• با هوا
• با cotton pellet
• اطمینان حاصل کنید هیچ رطوبتی نیست

۲. بلافاصله بعد از خشک کردن، bonding بگذارید:

• تأخیر نکنید
• هر لحظه ممکن است رطوبت برگردد

۳. اگر آلوده شد، دوباره شستشو و خشک کنید:

• هیچ مصالحه‌ای با رطوبت نکنید
• اگر بزاق یا خون آمد، از اول شروع کنید

۴. دستیار خوب = نصف موفقیت:

• به دستیار آموزش دهید که کی suction کند
• کی cotton roll عوض کند
• کی باید سطح را خشک کند

انتخاب ماده – کامپوزیت، RMGI یا Sandwich؟

یکی از مهم‌ترین تصمیمات، انتخاب ماده مناسب است.

گزینه ۱: کامپوزیت معمولی (Conventional Composite)

مزایا:

• زیبایی عالی
• رنگ‌ها متنوع
• مقاومت خوب
• قابلیت پولیش عالی

معایب:

• حساس به رطوبت
• استرس پلیمریزاسیون
• باندینگ به سمنتوم ضعیف‌تر

چه زمانی بهترین انتخاب است؟

• ضایعات کوچک تا متوسط
• کنترل رطوبت خوب
• بیشتر روی دنتین/مینا (نه سمنتوم)
• زیبایی اولویت است (دندان‌های قدامی)

نکته: از کامپوزیت نانو یا نانوهیبرید استفاده کنید که سطح صاف‌تری دارند.

گزینه ۲: Flowable Composite

مزایا:

• راحت جاری می‌شود
• به تمام نواحی می‌رسد
• استرس پلیمریزاسیون کمتر
• رادیواپیک (در رادیوگرافی دیده می‌شود)

معایب:

• سایش بیشتر از کامپوزیت معمولی
• مقاومت کمتر
• کمی کمرنگ‌تر

چه زمانی؟

• ضایعات کوچک و کم‌عمق
• به عنوان لایه اول (liner) در ضایعات عمیق
• جاهایی که دسترسی محدود است

نکته: flowable را فقط به عنوان لایه اول بگذارید و روی آن کامپوزیت معمولی (به عنوان capping layer).

گزینه ۳: Resin-Modified Glass Ionomer (RMGI)

مزایا:

• باند شیمیایی به دندان (نیاز کمتر به اچینگ)
• رطوبت‌تلرانت
• آزادسازی فلوراید
• ضریب انبساط حرارتی شبیه دندان
• تکنیک ساده‌تر

معایب:

• زیبایی ضعیف‌تر
• مقاومت کمتر از کامپوزیت
• سایش بیشتر
• گران‌تر

چه زمانی؟

• ضایعات زیرلثه‌ای
• کنترل رطوبت دشوار
• بیماران با ریسک بالای کاریس
• سالمندان
• ترمیم موقت یا semi-permanent

برندهای معروف:

• Fuji II LC (GC)
• Vitremer (3M)
• Ionolux (VOCO)

گزینه ۴: Sandwich Technique (ترکیبی)

بهترین راه‌حل برای بسیاری از موارد!

چگونه؟

• لایه RMGI در کف و دیواره‌ها (۱-۱.۵ میلی‌متر)
• سپس کامپوزیت در سطح

مزایا:

• ترکیب مزایای هر دو ماده
• RMGI: باند خوب، فلوراید، رطوبت‌تلرانت
• کامپوزیت: زیبایی، مقاومت، پولیش
• استرس پلیمریزاسیون کمتر

چه زمانی؟

• ضایعات متوسط تا عمیق
• ضایعات که بخشی زیرلثه‌ای است
• کنترل رطوبت نسبتاً دشوار
• بیماران با ریسک بالای کاریس

تکنیک: ۱. RMGI را در کف و دیواره‌ها بگذارید ۲. Shape کنید تا کمی پایین‌تر از سطح باشد (۰.۵-۱ میلی‌متر) ۳. Light cure کنید ۴. کامپوزیت در سطح با رنگ مناسب ۵. Shape و polish

جدول تصمیم‌گیری سریع

پروتکل گام‌به‌گام: Sandwich Technique (روش توصیه شده)

این پروتکل برای اکثر ضایعات کلاس V مناسب است.

مرحله ۱: ارزیابی و تشخیص (۲-۳ دقیقه)

الف) شرح حال:

• علت مراجعه (حساسیت، مشکل زیبایی، پوسیدگی)
• سابقه برکسیسم، رفلاکس، عادات (مسواک، غذا)

ب) معاینه بالینی:

• نوع ضایعه (کاریوس یا غیر کاریوس)
• شکل (U, V, saucer-shaped)
• عمق و گستردگی
• موقعیت نسبت به لثه
• وضعیت لثه (تورم، التهاب، رسشن)
• اکلوژن و فاست‌ها

ج) تست حساسیت:

• Cold test
• Air blast
• Tactile (لمس)

د) رادیوگرافی (اگر لازم):

• برای بررسی عمق و نزدیکی به پالپ

ه) تصمیم‌گیری:

• آیا نیاز به ترمیم است یا فقط دسنسیتایز کافی است؟
• اگر نیاز است، کدام ماده؟

مرحله ۲: آموزش و مدیریت علل (۲-۳ دقیقه)

قبل از ترمیم، حتماً:

• علت ضایعه را به بیمار توضیح دهید
• راه‌های جلوگیری از ضایعات جدید
• اصلاح تکنیک مسواک (اگر ابریژن)
• اصلاح رژیم غذایی (اگر اروژن)
• نایت گارد (اگر برکسیسم)

مرحله ۳: بی‌حسی و آماده‌سازی (۵-۷ دقیقه)

الف) بی‌حسی:

• ژل لیدوکائین ۲٪ روی سطح برای ۲-۳ دقیقه
• یا infiltration injection اگر لازم

ب) آماده‌سازی:

اگر ضایعه غیر کاریوس (NCCL):

• Minimal prep یا حتی بدون prep
• فقط حواشی را smooth کنید
• undercut‌های تیز را گرد کنید
• حواشی را taper دهید

اگر پوسیدگی دارد:

• کاریس را با round bur یا excavator بردارید
• دنتین نرم و آلوده را کامل حذف کنید
• زوایا را گرد کنید
• بِول را صاف کنید

نکات:

• از برداشتن بافت سالم خودداری کنید
• undercut‌های شدید را اصلاح کنید (مانع retention نیستند اما مشکل ساز هستند)
• برای retension مکانیکی نیازی به groove یا dovetail نیست (باندینگ کافی است)

مرحله ۴: ایزولاسیون (۳-۵ دقیقه)

روش توصیه شده (اگر رابردام ندارید):

۱. Retraction cord در شیار لثه‌ای (۵-۱۰ دقیقه قبل) ۲. Gingival barrier روی لثه (اگر ضایعه زیرلثه‌ای است) ۳. Cotton rolls + Dry angles ۴. Suction دائم

مرحله ۵: کاهش حساسیت و آماده‌سازی سطح (۱-۲ دقیقه)

الف) دسنسیتایزر (اختیاری اما توصیه می‌شود):

• Gluma Desensitizer را روی دنتین بگذارید
• ۳۰-۶۰ ثانیه صبر کنید
• هوا بزنید تا خشک شود

ب) شستشو و خشک کردن:

• با آب شستشو دهید
• با هوا و cotton pellet کاملاً خشک کنید
• سطح باید کاملاً خشک باشد

مرحله ۶: کاندیشنینگ سطح برای RMGI (۳۰-۶۰ ثانیه)

دو گزینه دارید:

گزینه A) بدون کندیشنر (ساده‌تر):

• مستقیماً RMGI بگذارید

گزینه B) با کندیشنر (باند بهتر):

• GI conditioner (اسید پلی‌اکریلیک ۱۰-۲۰٪) روی سطح
• ۱۰-۱۵ ثانیه
• شستشو کامل (۱۰ ثانیه)
• خشک کردن ملایم (سطح نباید کاملاً خشک باشد)

توصیه: گزینه B برای ضایعات روی سمنتوم

مرحله ۷: اعمال RMGI به عنوان بیس (۲-۳ دقیقه)

الف) آماده‌سازی RMGI:

• capsule را در amalgamator mix کنید (۱۰ ثانیه)
• یا از سرنگ استفاده کنید

ب) قرار دادن:

• RMGI را در کف و دیواره‌های حفره بگذارید
• با اینسترومنت پلاستیکی فشار دهید
• shape کنید تا ۱ میلی‌متر پایین‌تر از سطح باشد
• به لبه مینا نرسد (۰.۵-۱ میلی‌متر فاصله داشته باشد)

ج) Light cure:

• ۲۰-۴۰ ثانیه

د) محافظت:

• بلافاصله بعد از cure، با bonding یا petroleum jelly سطح را بپوشانید تا از رطوبت محافظت شود

مرحله ۸: باندینگ برای کامپوزیت (۳-۴ دقیقه)

الف) Selective Etch (روش توصیه شده):

• اسید فسفریک ۳۵-۳۷٪ فقط روی مینا (لبه اکلوزال/اینسیزال)
• ۱۵-۲۰ ثانیه روی مینا
• مراقب باشید اسید به RMGI نرسد

ب) شستشو:

• آب فراوان، ۱۵-۲۰ ثانیه

ج) خشک کردن:

• هوای ملایم
• سطح RMGI کمی مرطوب باشد

د) Universal Bonding:

• ۲ لایه bonding روی کل سطح (هم RMGI، هم مینا، هم دنتین)
• هر لایه را scrub کنید (۱۰-۱۵ ثانیه)
• هوای ملایم برای تبخیر حلال
• Light cure: ۲۰ ثانیه

مرحله ۹: قرار دادن کامپوزیت (۳-۵ دقیقه)

الف) انتخاب رنگ:

• با shade guide
• در نور طبیعی
• قبل از خشک شدن دندان

ب) لایه‌گذاری:

• لایه اول (۱-۱.۵ میلی‌متر): slightly overfill
• shape کنید با اینسترومنت
• light cure (۲۰-۴۰ ثانیه)
• اگر نیاز است، لایه دوم

ج) contouring اولیه:

• با اینسترومنت تیز
• شکل طبیعی دندان
• کمی overfill بگذارید (برای finishing)

مرحله ۱۰: Finishing و Polishing (۳-۵ دقیقه)

الف) چک اکلوژن:

• کاغذ آرتیکولیشن
• در سانتریک، لترال و پروتروزیو
• ترمیم نباید تماس قوی داشته باشد

ب) Finishing:

• فرز fine diamond یا carbide
• حاشیه‌های اضافی را بردارید
• شکل نهایی بدهید
• مراقب باشید لثه را آسیب نزنید

ج) Polishing:

• Sof-Lex discs (coarse → medium → fine → superfine)
• یا rubber cups/points with polishing paste
• سطح باید براق و صاف باشد
• حاشیه‌ها را خیلی خوب polish کنید (مهم‌ترین بخش)

د) چک نهایی:

• با explorer حاشیه‌ها را چک کنید (باید smooth باشد)
• نخ دندان را از بین تماسی (اگر proximal است) عبور دهید
• دوباره اکلوژن چک کنید

مرحله ۱۱: دستورات بعد از ترمیم

به بیمار بگویید:

• ۱-۲ ساعت چیزی نخورید (RMGI حساس به رطوبت اولیه است)
• ممکن است چند روز کمی حساسیت داشته باشد (طبیعی است)
• خمیردندان ضد حساسیت استفاده کند
• مسواک نرم و تکنیک صحیح
• از جویدن چیزهای خیلی سخت خودداری کند
• اگر حساسیت ادامه یافت، تماس بگیرد

پیگیری:

• بعد از ۱ هفته: تماس یا ویزیت کوتاه برای چک حساسیت
• بعد از ۶ ماه: معاینه دوره‌ای و polish مجدد

نکات طلایی برای موفقیت

نکته ۱: کنترل رطوبت = نصف موفقیت

اگر فقط یک نکته را به خاطر بسپارید، این باشد: بدون کنترل رطوبت مناسب، هیچ باندینگی کار نمی‌کند.

نکته ۲: C-factor را مدیریت کنید

ضایعات کلاس V معمولاً C-factor بالایی دارند (سطح چسبیده زیاد، سطح آزاد کم). این استرس پلیمریزاسیون زیاد می‌دهد.

راه‌حل:

• Sandwich technique (RMGI استرس کمتری دارد)
• یا flowable به عنوان لایه اول
• یا لایه‌گذاری incremental با لایه‌های نازک

نکته ۳: در پولیش کوتاهی نکنید

پولیش ضعیف = تغییر رنگ زودرس + تجمع پلاک + عمر کوتاه

حداقل ۳-۵ دقیقه فقط برای پولیش وقت بگذارید.

نکته ۴: اکلوژن را دقیق چک کنید

تماس اکلوزال زیاد یا نیروی جانبی = شکستگی یا جدا شدن ترمیم

در سانتریک، لترال و پروتروزیو چک کنید.

نکته ۵: سرعت را بر کیفیت ترجیح ندهید

ترمیم کلاس V به دقت نیاز دارد. عجله نکنید. یک ترمیم ۲۰ دقیقه‌ای که ۵ سال دوام بیاورد، بهتر از ترمیم ۱۰ دقیقه‌ای است که ۶ ماه بعد بیفتد.

علل شکست و چگونه از آنها جلوگیری کنیم

شکست ۱: ترمیم می‌افتد (Debonding)

علل:

• آلودگی با رطوبت
• باندینگ نادرست
• استرس اکلوزال زیاد
• C-factor بالا

پیشگیری:

• ایزولاسیون محکم
• باندینگ دقیق (۲ لایه، scrub خوب)
• اکلوژن صحیح
• استفاده از RMGI یا flowable به عنوان بیس

شکست ۲: حساسیت پس از ترمیم

علل:

• اکلوژن بلند
• میکرولیکیج
• نزدیکی به پالپ
• استرس پلیمریزاسیون

پیشگیری:

• اکلوژن دقیق
• کنترل رطوبت برای باندینگ قوی
• دسنسیتایزر قبل از کار
• در حفره‌های عمیق، لاینر یا بیس

شکست ۳: تغییر رنگ زودرس

علل:

• پولیش ضعیف
• میکرولیکیج و نفوذ مواد رنگی
• کیفیت کامپوزیت ضعیف

پیشگیری:

• پولیش کامل و دقیق
• باندینگ قوی (no microleakage)
• استفاده از کامپوزیت باکیفیت

شکست ۴: شکستگی ترمیم (Fracture)

علل:

• نیروی اکلوزال زیاد
• برکسیسم
• ضایعه V-shaped عمیق
• استفاده از flowable در سطح

پیشگیری:

• اکلوژن صحیح
• نایت گارد برای برکسیسم
• در V-shaped عمیق: sandwich یا حتی کراون
• flowable فقط به عنوان بیس، نه سطح

نتیجه‌گیری

ترمیم کلاس V یکی از پرتکرارترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین کارهای روزمره در دندانپزشکی ترمیمی است. موفقیت در این ترمیم‌ها نیاز به درک کامل از اتیولوژی ضایعات، چالش‌های خاص آناتومیک، مدیریت حساسیت، تکنیک‌های ایزولاسیون موثر، انتخاب هوشمندانه مواد، و رعایت دقیق پروتکل دارد.

نکات کلیدی برای موفقیت:

۱. کنترل رطوبت: بدون این، هیچ چیز دیگر مهم نیست. از هر ابزار و تکنیک ممکن استفاده کنید.

۲. انتخاب ماده مناسب: برای اکثر موارد، Sandwich technique (RMGI + Composite) بهترین گزینه است.

۳. باندینگ دقیق: ۲ لایه universal bonding با scrubbing فعالانه، به خصوص روی سمنتوم/دنتین ریشه.

۴. پولیش کامل: سطح صاف و براق = عمر طولانی‌تر و زیبایی بیشتر.

۵. اکلوژن دقیق: ترمیم نباید تماس قوی یا نیروی جانبی داشته باشد.

۶. مدیریت علل زمینه‌ای: بدون اصلاح تکنیک مسواک، رژیم غذایی، یا درمان برکسیسم، ضایعات جدید ایجاد می‌شوند.

با رعایت این اصول و تمرین مداوم، می‌توانید ترمیم‌های کلاس V را با نرخ موفقیت بالا و رضایت بیمار انجام دهید. یادتان باشد که هر ترمیم، یک فرصت یادگیری است. از موفقیت‌ها و شکست‌ها یاد بگیرید و مدام بهتر شوید. موفق باشید!