کاهش ریسک حساسیت پس از ترمیم کامپوزیت – نکات انتخاب ماده، باندینگ و تکنیک

یکی از نگران‌کننده‌ترین لحظات برای هر دندانپزشکی این است که چند روز بعد از یک ترمیم ظاهراً موفق، تماس بیمار را دریافت کند: “دکتر، دندانم خیلی حساس شده. نمی‌توانم چیز سرد بخورم، حتی نفس کشیدن هم درد دارد.” در آن لحظه، هزار سوال در ذهن شما شکل می‌گیرد: آیا در کار اشتباهی کردم؟ باندینگ خوب بود؟ کامپوزیت مشکل داشت؟ آیا باید دوباره کار را انجام دهم؟

حساسیت بعد از ترمیم کامپوزیت یکی از شایع‌ترین عوارض در دندانپزشکی ترمیمی است. آمارها نشان می‌دهند که ۱۰-۳۰ درصد از بیماران دست‌کم در روزهای اول بعد از ترمیم، درجاتی از حساسیت را تجربه می‌کنند. خوشبختانه، بیشتر این موارد خفیف و موقت هستند، اما در برخی موارد، حساسیت شدید و ممتد است که می‌تواند به پولپیت برگشت‌ناپذیر و نیاز به درمان ریشه منجر شود.

واقعیت این است که حساسیت بعد از ترمیم، یک پدیده چندعاملی است. عوامل مختلفی از جمله عمق حفره، نوع کامپوزیت، سیستم باندینگ، تکنیک کار، و حتی حساسیت قبلی دندان می‌توانند نقش داشته باشند. اما خبر خوب این است که با درک علل، انتخاب هوشمندانه مواد، و رعایت تکنیک‌های صحیح، می‌توانیم این ریسک را به طور قابل توجهی کاهش دهیم.

در این مقاله می‌خواهیم به طور جامع و عملی درباره کاهش ریسک حساسیت صحبت کنیم. از علل و مکانیسم‌ها شروع می‌کنیم، فاکتورهای ریسک را شناسایی می‌کنیم، نکات انتخاب مواد را بررسی می‌کنیم، تکنیک‌های باندینگ و کار را توضیح می‌دهیم، و در نهایت یک پروتکل گام‌به‌گام برای کاهش حساسیت ارائه می‌دهیم. هدف این است که شما بتوانید با اطمینان بیشتری کار کنید و بیماران راضی‌تری داشته باشید.

درک مکانیسم‌های حساسیت: چرا اتفاق می‌افتد؟

قبل از اینکه بخواهیم حساسیت را پیشگیری کنیم، باید بفهمیم چرا و چگونه ایجاد می‌شود.

تئوری Hydrodynamic

رایج‌ترین تئوری برای توضیح حساسیت دنتینی، تئوری Hydrodynamic است:

مکانیسم: ۱. دنتین دارای میلیون‌ها توبول (لوله میکروسکوپی) است که از سطح دنتین به پالپ می‌روند ۲. این توبول‌ها پر از مایع هستند ۳. وقتی محرکی (سرما، گرما، فشار، خشک شدن) وارد می‌شود، مایع داخل توبول‌ها حرکت می‌کند ۴. این حرکت مایع، فیبرهای عصبی در دیواره توبول‌ها یا در پالپ را تحریک می‌کند ۵. نتیجه: احساس درد/حساسیت

پیامد: هرچه توبول‌های دنتینی بازتر و بیشتر باشند، حساسیت بیشتر است.

چرا بعد از ترمیم حساسیت افزایش می‌یابد؟

علت ۱: باز شدن توبول‌ها

• در حین آماده‌سازی، smear layer (لایه آلوده) برداشته می‌شود
• توبول‌ها باز و اکسپوز می‌شوند
• اگر باندینگ کامل نباشد، توبول‌ها باز می‌مانند

علت ۲: تحریک پالپ

• گرمای فرز
• دهیدراتاسیون دنتین
• مواد شیمیایی (اسید، مونومرها)
• فشار در حین کار

علت ۳: میکرولیکیج

• اگر باند کامل نباشد، gap میکروسکوپی بین کامپوزیت و دندان ایجاد می‌شود
• باکتری، بزاق، مواد غذایی نفوذ می‌کنند
• التهاب ایجاد می‌شود

علت ۴: استرس پلیمریزاسیون

• کامپوزیت هنگام سخت شدن منقبض می‌شود (۲-۵٪)
• این انقباض استرس به دیواره‌های حفره وارد می‌کند
• ممکن است باند را بشکند یا میکروکرک ایجاد کند

علت ۵: هایپراوکلوژن

• ترمیم بلندتر از حد نرمال
• تمام نیروی جویدن روی آن متمرکز می‌شود
• فشار به دنتین و پالپ منتقل می‌شود

فاکتورهای ریسک: کدام موقعیت‌ها خطرناک‌ترند؟

برخی موقعیت‌ها ریسک حساسیت را افزایش می‌دهند. شناسایی آنها به شما کمک می‌کند احتیاط بیشتری کنید.

فاکتور ۱: عمق حفره

حفره عمیق (نزدیک به پالپ):

• ریسک بالا
• دنتین باقیمانده نازک است
• محرک‌ها راحت‌تر به پالپ می‌رسند
• استرس پلیمریزاسیون بیشتر

حفره سطحی:

• ریسک پایین
• دنتین ضخیم محافظ است

پیشگیری:

• در حفره‌های عمیق: لاینر یا بیس استفاده کنید
• دسنسیتایزر قبل از باندینگ

فاکتور ۲: دندان با حساسیت قبلی

اگر دندان قبل از ترمیم حساسیت داشت:

• احتمال حساسیت بعد از ترمیم بالاست
• پالپ احتمالاً التهاب خفیف دارد
• توبول‌ها باز هستند

پیشگیری:

• قبل از ترمیم، چند هفته دسنسیتایز کنید
• یا انتظارات بیمار را مدیریت کنید

فاکتور ۳: حفره‌های کلاس V و سرویکال

این نواحی:

• دنتین نازک‌تر دارند
• سمنتوم ریشه کمتر محافظ است
• نزدیک پالپ هستند
• باندینگ ضعیف‌تر است

ریسک: بالا

فاکتور ۴: ترمیم‌های بزرگ

حفره‌های بزرگ (MOD، کلاس دو گسترده):

• استرس پلیمریزاسیون زیاد
• C-factor بالا
• نیروهای اکلوزال زیاد

پیشگیری:

• تکنیک‌های کاهش استرس (bulk-fill، layering)
• اکلوژن دقیق

فاکتور ۵: برکسیسم و پارافانکشن

بیماران با:

• سابقه فشار دادن دندان‌ها
• سایش اکلوزال
• ترک‌های craze lines

ریسک: بالا (نیروهای بیش از حد به دندان)

پیشگیری:

• نایت گارد
• اکلوژن محتاطانه

فاکتور ۶: سن بالا

بیماران مسن:

• دنتین ثانویه کمتر
• پالپ کوچک‌تر اما حساس‌تر
• گردش خون کمتر

توجه: بیشتر احتیاط کنید

بخش اول: انتخاب مواد برای کاهش حساسیت

انتخاب کامپوزیت، باندینگ و مواد جانبی می‌تواند تأثیر زیادی بر حساسیت داشته باشد.

انتخاب کامپوزیت: چه چیزی مهم است؟

۱. کامپوزیت‌های Low-Shrinkage

استرس پلیمریزاسیون یکی از علل اصلی حساسیت است. کامپوزیت‌های با انقباض کمتر، استرس کمتر ایجاد می‌کنند.

ویژگی‌ها:

• انقباض کمتر از ۲٪
• فرمولاسیون خاص رزین
• فیلرهای بیشتر

مثال‌ها:

• Venus Diamond (Kulzer): انقباض ۱.۶٪
• Filtek Supreme Ultra (3M): انقباض ~۱.۹٪
• Tetric EvoCeram Bulk Fill: طراحی شده برای استرس کم

۲. کامپوزیت‌های Bulk-Fill

مزایا برای کاهش حساسیت:

• تعداد لایه‌های کمتر = تعداد اینترفیس کمتر = ریسک میکرولیکیج کمتر
• استرس پلیمریزاسیون کمتر (در بیشتر bulk-fill‌ها)
• زمان کار کمتر = استرس کمتر به پالپ

توصیه: برای حفره‌های عمیق، bulk-fill خوب است

۳. کامپوزیت‌های Dual-Cure یا Self-Cure

برای حفره‌های خیلی عمیق که نور کافی نمی‌رسد:

• Dual-cure: هم نور، هم شیمیایی
• Self-cure: فقط شیمیایی

مزیت: پلیمریزاسیون کامل در عمق = باند بهتر = میکرولیکیج کمتر

مثال: Core-Flo DC (Bisco)

۴. RMGI برای لایه اول

Resin-Modified Glass Ionomer به عنوان لاینر یا بیس:

• باند شیمیایی دارد (نیاز کمتر به اچ)
• فلوراید آزاد می‌کند
• استرس کمتر
• ضریب انبساط شبیه دندان

استراتژی: RMGI در لایه اول (۱-۲ mm) + Composite در بالا

مثال: Fuji II LC, Vitremer

انتخاب سیستم باندینگ

۱. Universal Bonding Systems

مزایا برای کاهش حساسیت:

• می‌توانید mode را انتخاب کنید (total-etch یا self-etch)
• در self-etch mode، کمتر تهاجمی است
• دهیدراتاسیون کمتر

توصیه:

• برای حفره‌های عمیق: self-etch mode
• برای حفره‌های سطحی: selective-etch mode

مثال‌ها: Scotchbond Universal, Prime&Bond Universal

۲. Self-Etch vs Total-Etch

Self-Etch:

• اسید ضعیف‌تر
• smear layer را modify می‌کند، نه حذف کامل
• توبول‌ها کمتر باز می‌شوند
• ریسک حساسیت کمتر

Total-Etch:

• اسید قوی
• smear layer کاملاً برداشته می‌شود
• توبول‌ها کاملاً باز می‌شوند
• ریسک حساسیت بیشتر (اگر باندینگ کامل نباشد)

نتیجه: برای حفره‌های حساس، self-etch یا selective-etch بهتر است.

۳. باندینگ‌های با Desensitizer داخلی

برخی باندینگ‌ها از قبل حاوی desensitizer هستند:

• Gluma (حاوی HEMA و glutaraldehyde)
• G-Premio Bond (حاوی MDP)

۴. چند لایه بهتر از یک لایه

مطالعات نشان داده:

• ۲-۳ لایه bonding → باند قوی‌تر → میکرولیکیج کمتر → حساسیت کمتر

تکنیک: بعد از اعمال لایه اول و تبخیر حلال، لایه دوم بگذارید، سپس cure.

مواد جانبی مهم

۱. Desensitizers

استفاده قبل از باندینگ:

Gluma Desensitizer:

• حاوی HEMA و glutaraldehyde
• توبول‌ها را می‌بندد
• پروتئین‌های دنتینی را coagulate می‌کند

کاربرد:

• روی دنتین بگذارید
• ۳۰-۶۰ ثانیه صبر کنید
• هوا بزنید (شستشو نیاز ندارد)
• ادامه با bonding

Potassium Nitrate Gel:

• عصب را desensitize می‌کند
• بیشتر برای استفاده قبل از کار (چند روز)

۲. Liners و Bases

برای حفره‌های عمیق:

کلسیم هیدروکساید:

• stimulate می‌کند که دنتین ثانویه تشکیل شود
• لایه نازک (۰.۵ mm)
• فقط در عمیق‌ترین نقطه

RMGI Base:

• یک لایه ۱-۲ mm
• محافظ و عایق
• فلوراید می‌دهد

GIC Liner:

• برای حفره‌های خیلی عمیق
• تکنیک open sandwich

۳. Flowable Composite به عنوان Stress-Breaker

استفاده از flowable به عنوان لایه اول:

• استرس پلیمریزاسیون کمتر
• adaptation بهتر
• عمل می‌کند stress-breaker

تکنیک: لایه نازک flowable (۰.۵-۱ mm) + لایه‌های کامپوزیت معمولی

بخش دوم: تکنیک باندینگ برای کاهش حساسیت

باندینگ قلب موفقیت است. باندینگ ضعیف = میکرولیکیج = حساسیت.

اصل طلایی: کنترل رطوبت

قانون: حتی یک قطره بزاق یا خون می‌تواند باندینگ را خراب کند.

راه‌حل:

• رابردام (بهترین)
• یا ایزولاسیون محکم (cotton rolls + suction + retraction cord)

نکته: اگر سطح آلوده شد، دوباره تمیز کنید. سازش نکنید.

پروتکل باندینگ گام‌به‌گام (کاهش حساسیت)

گام ۱: Desensitizer (اختیاری اما توصیه می‌شود)

اگر حفره عمیق یا حساس است:

• Gluma Desensitizer روی دنتین
• ۳۰-۶۰ ثانیه
• هوای ملایم
• ادامه

گام ۲: Selective-Etch (روش توصیه شده برای کاهش حساسیت)

چرا selective-etch؟

• مینا را خوب اچ می‌کنید (باند قوی)
• دنتین را اچ نمی‌کنید (توبول‌ها کمتر باز می‌شوند)

مراحل: ۱. اسید فسفریک ۳۵-۳۷٪ فقط روی مینا ۲. ۱۵-۲۰ ثانیه روی مینا ۳. مراقب باشید اسید به دنتین نرسد (یا حداکثر ۱۰ ثانیه) ۴. شستشوی کامل (۱۵-۲۰ ثانیه)

گام ۳: خشک کردن صحیح

CRITICAL: این بخش بسیار مهم است.

اشتباه رایج: خشک کردن بیش از حد دنتین

• دنتین دهیدراته می‌شود
• توبول‌ها کلاپس می‌کنند
• باندینگ ضعیف می‌شود
• حساسیت افزایش می‌یابد

تکنیک صحیح: ۱. مینا را کاملاً خشک کنید (سفید و chalky شود) ۲. دنتین را فقط رطوبت اضافی‌اش را بگیرید ۳. دنتین باید slightly moist باشد (کمی براق) ۴. نباید pool آب روی آن باشد، اما نباید کاملاً خشک هم باشد

روش: هوای ملایم یا blot کردن با cotton pellet/tissue

گام ۴: اعمال Universal Bonding

لایه اول:

• با microbrush یا applicator
• روی کل سطح (مینا + دنتین)
• scrubbing فعالانه (حرکت circular یا back-and-forth)
• ۱۰-۱۵ ثانیه

لایه دوم:

• بلافاصله لایه دوم بگذارید
• دوباره scrub کنید
• تا سطح کاملاً براق باشد

چرا ۲ لایه؟

• پوشش بهتر
• نفوذ عمیق‌تر
• باند قوی‌تر
• میکرولیکیج کمتر

گام ۵: تبخیر حلال

مهم: اگر حلال را تبخیر نکنید، باند ضعیف می‌شود.

• هوای ملایم ۵-۱۰ ثانیه
• از فاصله ۵-۱۰ سانتی‌متری
• سطح باید براق باشد، نه matte

گام ۶: Light Cure

• ۲۰ ثانیه (یا طبق دستورالعمل)
• نور را نزدیک نگه دارید
• از زوایای مختلف (اگر حفره بزرگ است)

نکته: bonding را حتماً cure کنید. برخی فکر می‌کنند با نور کامپوزیت سخت می‌شود. نه!

اشتباهات رایج در باندینگ که حساسیت ایجاد می‌کنند

اشتباه ۱: اچ کردن بیش از حد دنتین → راه‌حل: selective-etch یا self-etch

اشتباه ۲: خشک کردن بیش از حد دنتین → راه‌حل: slightly moist نگه دارید

اشتباه ۳: فقط یک لایه نازک bonding → راه‌حل: ۲ لایه

اشتباه ۴: تبخیر نکردن حلال → راه‌حل: هوا بزنید

اشتباه ۵: cure نکردن bonding → راه‌حل: حتماً قبل از کامپوزیت cure کنید

اشتباه ۶: آلودگی با رطوبت → راه‌حل: ایزولاسیون محکم

بخش سوم: تکنیک‌های لایه‌گذاری و کیور

اصل کاهش استرس پلیمریزاسیون

استرس پلیمریزاسیون → میکروکرک یا شکست باند → میکرولیکیج → حساسیت

راه‌حل‌ها:

۱. Incremental Layering

به جای یک توده بزرگ، لایه‌های کوچک:

• هر لایه ۲ mm (یا ۴ mm اگر bulk-fill)
• هر لایه جداگانه cure شود
• استرس هر لایه مستقل است
• استرس کلی کمتر

۲. Oblique Layering

به جای horizontal layers (افقی):

• oblique layers (مورب)
• از یک دیواره شروع کنید، به دیواره مقابل کشیده شود
• C-factor کاهش می‌یابد

۳. Flowable به عنوان لایه اول

• لایه نازک flowable (۰.۵-۱ mm)
• elastic modulus پایین‌تر
• جذب استرس می‌کند (stress-breaker)
• adaptation بهتر

۴. Soft-Start Curing

برخی دستگاه‌های نور این قابلیت را دارند:

• شروع با شدت کم
• بعد افزایش تدریجی

مزیت: پلیمریزاسیون آهسته‌تر = flow بیشتر = استرس کمتر

۵. Pulse-Delay Technique

• نور بزنید ۳-۵ ثانیه (pre-cure)
• ۳-۵ دقیقه صبر کنید
• سپس cure کامل

مزیت: زمان می‌دهید که مونومرها flow کنند

نکته: این تکنیک‌ها برای حفره‌های بزرگ مفیدتر هستند.

تکنیک کیور صحیح

کیور ناقص = مونومرهای آزاد زیاد = تحریک پالپ = حساسیت

نکات:

۱. شدت نور کافی

• حداقل ۱۰۰۰ mW/cm²
• دستگاه را مرتباً چک کنید
• باتری شارژ باشد

۲. زمان کافی

• حداقل ۲۰ ثانیه برای هر لایه
• برای کامپوزیت‌های تیره: ۴۰ ثانیه
• برای bulk-fill: طبق دستورالعمل (معمولاً ۲۰-۴۰ ثانیه)

۳. فاصله کم

• نور را نزدیک سطح نگه دارید (حداکثر ۱-۲ mm)
• هرچه دورتر، شدت کمتر

۴. cure از جهات مختلف

• در حفره‌های بزرگ
• از occlusal/incisal
• از buccal/lingual

۵. cure لایه اول بیشتر

• لایه اول (نزدیک پالپ) را ۴۰ ثانیه cure کنید
• اطمینان از پلیمریزاسیون کامل

بخش چهارم: نکات تکنیکی دیگر

آماده‌سازی محتاطانه

گرما = تحریک پالپ = حساسیت

راه‌حل‌ها:

۱. فرزهای تیز

• فرز کند = اصطکاک بیشتر = گرمای بیشتر
• فرز تیز = برش کارآمد = گرمای کمتر

۲. دور مناسب

• دور خیلی بالا = گرما
• دور متوسط با فشار ملایم

۳. خنک‌کاری کافی

• همیشه با water spray
• intermittent cutting (قطع و وصل)

۴. زمان کوتاه

• prep را سریع انجام دهید
• هرچه کمتر فرز بزنید، بهتر

اکلوژن دقیق

هایپراوکلوژن = فشار زیاد = استرس = حساسیت

چک کردن اکلوژن:

• کاغذ آرتیکولیشن
• در سانتریک، لترال، پروتروزیو
• ترمیم نباید تماس زودتر یا قوی‌تر داشته باشد

نکته: اگر شک دارید، بهتر است کمی کمتر بگذارید تا بیشتر.

استفاده از Wedges و Matrix صحیح

فشار بیش از حد matrix/wedge = فشار به دندان = حساسیت

راه‌حل:

• wedge را محکم اما نه خیلی سفت بگذارید
• sectional matrix بهتر از circumferential (فشار کمتر)

دستورات Post-Operative

به بیمار بگویید:

۱. کمی حساسیت طبیعی است

• ممکن است ۱-۲ روز (یا حتی ۱-۲ هفته) کمی حساسیت داشته باشید
• این طبیعی است
• تدریجاً بهتر می‌شود

۲. خمیردندان ضد حساسیت

• از فردا شروع کنید
• حاوی پتاسیم نیترات یا آرژنین
• ۲-۴ هفته استفاده

۳. اجتناب از محرک‌های شدید

• چند روز اول چیز خیلی سرد یا گرم نخورید
• جویدن از آن طرف کم کنید

۴. چه زمانی تماس بگیرند

• اگر حساسیت بعد از ۲ هفته بهتر نشد
• اگر بدتر شد
• اگر درد خود به خودی داشتند (بدون محرک)

پروتکل جامع: چک‌لیست کاهش حساسیت

یک چک‌لیست عملی برای هر ترمیم:

قبل از کار:

☐ ارزیابی ریسک حساسیت

• حفره عمیق؟
• دندان قبلاً حساس بود؟
• کلاس V یا سرویکال؟
• حفره بزرگ؟

☐ اگر ریسک بالا: قبل از ترمیم چند روز desensitize کنید

☐ انتظارات بیمار را مدیریت کنید

حین کار:

☐ آماده‌سازی محتاطانه

• فرز تیز
• خنک‌کاری
• زمان کوتاه

☐ اگر حفره عمیق: Desensitizer + Liner/Base

☐ ایزولاسیون محکم (رابردام یا بدون رطوبت)

☐ Selective-Etch (فقط مینا را اچ کنید)

☐ خشک کردن صحیح (دنتین slightly moist)

☐ Universal Bonding – ۲ لایه با scrubbing

☐ تبخیر حلال

☐ Cure bonding

☐ Flowable به عنوان لایه اول (اختیاری)

☐ لایه‌گذاری incremental (۲ mm)

☐ Cure کافی هر لایه (حداقل ۲۰ ثانیه)

☐ اکلوژن دقیق

☐ پولیش کامل

بعد از کار:

☐ دستورات به بیمار (خمیردندان ضد حساسیت، انتظارات)

☐ پیگیری بعد از ۱ هفته (تماس یا ویزیت)

مدیریت حساسیت موجود

اگر با وجود همه احتیاط‌ها، بیمار حساسیت دارد:

ارزیابی شدت

خفیف (فقط با محرک قوی، چند ثانیه):

• احتمالاً خودبه‌خود بهتر می‌شود
• management محافظه‌کارانه

متوسط (با محرک معمولی، ۱-۲ دقیقه):

• نیاز به اقدام

شدید (حتی بدون محرک، ممتد):

• خطر پولپیت
• ارزیابی دقیق

بررسی علت

گام ۱: چک اکلوژن

• شاید بلند است → اصلاح کنید

گام ۲: معاینه ترمیم

• overhang؟ gap؟ → ترمیم مجدد
• رادیوگرافی اگر لازم

گام ۳: تست پالپ

• cold test
• heat test
• percussion
• electric pulp test

تشخیص افتراقی:

• reversible pulpitis: حساسیت به محرک، چند ثانیه
• irreversible pulpitis: درد خودبه‌خودی، ممتد

درمان محافظه‌کارانه

۱. Desensitizer حرفه‌ای

• Gluma Desensitizer روی سطح ترمیم
• یا ورنیش فلوراید

۲. خمیردندان ضد حساسیت

• Sensodyne, Colgate Sensitive Pro-Relief
• ۴ هفته استفاده منظم

۳. In-office Fluoride Varnish

• ۲-۳ جلسه با فاصله ۱ هفته

۴. Laser Therapy (اگر دارید)

• Low-level laser
• چند جلسه

۵. صبر و پیگیری

• بیشتر موارد خفیف تا متوسط تا ۲-۴ هفته بهتر می‌شوند

درمان تهاجمی (اگر محافظه‌کارانه جواب نداد)

۱. تعویض ترمیم

اگر میکرولیکیج یا باندینگ ضعیف احتمال می‌رود:

• ترمیم را بردارید
• این بار با دقت بیشتر و desensitizer

۲. درمان ریشه

اگر علائم irreversible pulpitis:

• درمان ریشه تنها راه است

مطالعه موردی: یک ترمیم ایده‌آل با ریسک صفر حساسیت

بیایید یک مثال عملی ببینیم:

مورد: خانم ۳۵ ساله، MOD روی مولر دوم پایین راست، حفره عمیق، بدون حساسیت قبلی.

ریسک: متوسط تا بالا (حفره عمیق، MOD بزرگ)

پروتکل اجرا شده:

۱. بی‌حسی: Infiltration

۲. رابردام: برای ایزولاسیون کامل

۳. آماده‌سازی محتاطانه:

• فرز تیز
• دور متوسط
• water spray
• زمان کوتاه

۴. Desensitizer: Gluma روی دنتین، ۶۰ ثانیه

۵. RMGI Base: Fuji II LC در عمیق‌ترین نقطه، ۱ mm

۶. Selective-Etch: فقط مینای دیواره‌های اکلوزال

۷. Bonding: Scotchbond Universal

• ۲ لایه با scrubbing
• cure ۲۰ ثانیه

۸. Flowable: SDR flowable bulk-fill در box، ۴ mm

۹. Composite: Filtek Supreme Ultra

• لایه اول occlusal: ۲ mm, cure ۴۰ ثانیه
• لایه دوم: ۲ mm, cure ۲۰ ثانیه

۱۰. اکلوژن: چک دقیق، بدون تماس زودتر

۱۱. پولیش: کامل

۱۲. دستورات: خمیردندان ضد حساسیت، چند روز چیز خیلی سرد/گرم نخورید

نتیجه: بیمار بعد از ۱ هفته تماس گرفت، هیچ حساسیتی نداشت. بعد از ۱ ماه، همچنان عالی بود.

نتیجه‌گیری

حساسیت بعد از ترمیم کامپوزیت یک چالش شایع است، اما با درک علل، انتخاب هوشمندانه مواد، و رعایت تکنیک‌های صحیح، می‌توانیم این ریسک را به طور چشمگیری کاهش دهیم.

کلیدهای موفقیت:

۱. انتخاب مواد مناسب:

• کامپوزیت‌های low-shrinkage یا bulk-fill
• Universal bonding در mode مناسب
• RMGI برای لایه اول در حفره‌های عمیق

۲. باندینگ دقیق و اصولی:

• ایزولاسیون محکم (بدون رطوبت)
• Selective-etch یا self-etch برای حفره‌های حساس
• ۲ لایه bonding با scrubbing
• خشک کردن صحیح (دنتین slightly moist)
• Cure کامل

۳. تکنیک‌های کاهش استرس:

• لایه‌گذاری incremental
• Flowable به عنوان stress-breaker
• Cure کافی

۴. اقدامات محافظه‌کارانه:

• Desensitizer قبل از باندینگ
• Liner/Base در حفره‌های عمیق
• آماده‌سازی محتاطانه

۵. اکلوژن دقیق: بدون هایپراوکلوژن

۶. مدیریت انتظارات: به بیمار بگویید کمی حساسیت طبیعی است

۷. پیگیری: بعد از ۱ هفته چک کنید

یادتان باشد: هیچ ترمیمی ۱۰۰٪ بدون ریسک نیست. حتی با بهترین تکنیک، برخی بیماران ممکن است حساسیت داشته باشند. اما با این پروتکل‌ها، می‌توانید این ریسک را از ۳۰٪ به کمتر از ۵٪ برسانید.

هر ترمیم یک فرصت یادگیری است. اگر بیماری حساسیت داشت، از خود بپرسید چرا و چگونه می‌توانید در دفعه بعد بهتر عمل کنید. با تجربه، شما ماهرتر و نتایج شما بهتر می‌شود.

موفق باشید! 🦷✨